Eindwerk Journalistiek: Homofobie in Rusland

Posted on mei 13, 2013

0


police372

 

Image

Homofobie in Rusland: Ruslands koude oorlog tegen haar holebi’s

Sint-Petersburg, ‘het Russische venster naar het westen’, heeft haar doek laten vallen over het beruchte wetsvoorstel waarbij lesbiennes, homo’s, biseksuelen en transgenders (LGBT) de mond worden gesnoerd. Met deze nieuwe wet wil de stad haar jeugd beschermen tegen de ‘propaganda’ van homoseksualiteit en pedofilie. MO* ging op zoek naar zowel voor- als tegenstanders van de wet.

Sint-Petersburg maakt het met deze nieuwe wet mogelijk om de verspreiding van informatie over homoseksualiteit, biseksualiteit en genderpraktijken te beboeten. Concreet wil dit zeggen: Gay Prides worden verboden, holebi-festivals mogen niet meer georganiseerd worden en informatie over het thema op het internet wordt tegengehouden. Ook het woord ‘regenboog’ en de regenboogvlag ontvouwen is vanaf nu verboden. Wanneer de wet niet wordt nageleefd, kunnen de boetes oplopen tot 12.800 euro. Negenentwintig raadsleden keurden de wet goed, één onthield zich en vijf stemmen waren tegen. Niet om de rechten van holebi’s te beschermen maar omdat de wet naar eigen zeggen ‘niet goed geschreven was en los aan mekaar hing.’Het is niet de eerste keer dat deze wet wordt ingevoerd. In 2006 en 2011 werden in drie kleine regio’s dezelfde beperkingen voor holebi’s opgelegd. Bovendien gaan er stemmen op dat Moskou binnenkort zal volgen en hopen zowel de initiatiefnemers als de Russisch Orthodoxe Kerk op een verderzetting op federaal niveau. Ook op Oost-Europese landen mist Sint-Petersburg haar invloed niet: Litouwen en Oekraïne hebben gelijkaardige plannen. Volgens de initiatiefnemer van de omstreden wet, Vitaly Milonov, is het ‘niet de bedoeling om de bevolking van Sint-Petersburg te kwetsen.’ Hij wil naar eigen zeggen ‘vooral de kinderen beschermen tegen destructieve informatie.’ Wetgever, Yelena Babich beweerde op een manifestatie dan weer dat ‘Liefde waarrond een show ontstaat geen echte liefde is.’ Babich vergeleek holebi’s met Joden en zei: ‘Als er teveel zijn, eindigt het altijd slecht voor henzelf.’ Babich spoorde vervolgens de activisten aan om ‘een gesloten bestaan te leiden en hun homoseksualiteit niet ten toon te stellen,’ aldus The St. Petersburg Times.

Ontzet

LGBT- en mensenrechtenorganisaties zijn ontzet over de nieuwe maatregelen. Het Europese Parlement liet duidelijk weten niet opgezet te zijn met de wet: ‘Rusland schendt Het Europees Verdrag van de Rechten van de Mens. Ze vinden homoseksualiteit een misdaad, maar wat écht een misdaad is, is de promotie van intolerantie en discriminatie.’ zegt Bruno Selun, secretaris van de Intergroup on LGBT Rights aan het Europese Parlement. Ook Belgische verenigingen lieten de voorbije weken hun stem horen. Zo deden de holebi-organisaties OUTRAGE! en het Rozenhuis mee aan een flashmob die wereldwijd werd georganiseerd door Allout.org. Zeven steden waaronder New York, Sydney en Antwerpen lieten hun stem horen tegen de discriminerende regels. Maar ondanks de grote druk van buitenaf ging Sint-Petersburg gewoon door met de goedkeuring van de nieuwe wetgeving.

‘Deze nieuwe wet gaat in tegen de rechten van de mens!’

‘Geachte heer minister, Ik wil via deze weg graag uw aandacht vragen voor de mensenrechtensituatie in Sint- Petersburg.’ Zo begint de brief die Jan Roegiers, Vlaams Parlementslid (Sp.a) verstuurt naar zowel de Russische ambassade, De Vice- eerste Minister van Buitenlandse Zaken Didier Reynders, en Vlaams Minister-President, Kris Peeters. Niemand reageert:‘Geen ontvangstbewijs, geen nietszeggend briefje, geen brief, helemaal niets’, zegt Roegiers. ‘Dat zal wel te maken hebben met het feit dat zowel in Rusland als in België de verkiezingen voor de deur staan, Ze willen dan liever geen gevoelige kwesties bespreken. Weet je, mensen mogen niet meer te zeker zijn van de rechten die ze al gekregen hebben, want voor je het weet zijn ze er niet meer.’

Russische Holebirechten door de jaren heen

Hoewel de Russisch Orthodoxe Kerk sodomie en homoseksuele relaties altijd veroordeelde, was Rusland in eerste instantie veel toleranter tegenover holebi’s dan het westen van Europa. De eerste wet tegenover homo’s verscheen in de 18e eeuw, onder Tsaar Peter de Grote en handelde enkel over de militaire status van soldaten. Het was pas in 1832 dat ‘muzhelozhstvo’ oftewel ‘het zij-aanzij liggen van mannen’ verboden werd. Over lesbische relaties werd er niet gesproken. Het begin van de 20ste eeuw werd gekenmerkt als een ‘Gouden tijd’ voor Russische holebi’s. Er was plaats voor discussie en het was algemeen bekend dat enkele belangrijke figuren homoseksueel waren. Denk maar aan de beroemde componist Tchaikovksy, of leden van het Russische ballet Vaslav Nijinski. Na de Oktoberrevolutie in 1917 werd het eerste Strafwetboek opgesteld zonder een wet die homoseksualiteit strafbaar maakte. Homoseksualiteit werd, door de Bolsjewieken onder leiding van Lenin, niet meer aanzien als een criminele daad, maar als een medische aandoening. In de hoop hun ‘ziekte’ te genezen kregen holebi’s medicatie toegediend, werden ze opgesloten in psychiatrische instellingen of kwamen ze op de operatietafel terecht waar in extreme gevallen de testikels van homo’s verwisseld werden met die van hetero’s. Onder het bewind van Stalin, kwam homoseksualiteit weer in de illegaliteit. Tijdens de jaren ’60 werden er in de Sovjet Unie naar schatting elk jaar 1400 mannelijke burgers naar de gevangenis gestuurd. Daar werden de overtuigde homo’s misbruikt en gelabeld tot ‘de gedegradeerde’. Het artikel dat sodomie verbood werd in 1993 door Boris Jeltsin onderuitgehaald. Maar de Russen zelf hebben het vandaag de dag nog steeds niet gemakkelijk met het aanvaarden van holebi’s: uit een internationale enquête van 2008 blijkt dat nog geen 10% van de Russen relaties onder hetzelfde geslacht accepteert. De strenge Russisch Orthodoxe Kerk enerzijds, het ideaalbeeld van de ‘typische’ Rus en de angst voor een dalende bevolking anderzijds maakt dat Russen volgens holebi’s en holebigroeperingen liever niets te maken hebben met homoseksuele relaties.

De rol van de Russisch Orthodoxe kerk

De Russisch Orthodoxe Kerk is naar eigen zeggen altijd ondubbelzinnig geweest tegenover homoseksuele relaties. In De Heilige Schriften wordt homoseksualiteit beschreven als ‘een gruwel’, als ‘schandelijke en ontuchtige gevoelens die ingaan tegen het natuurlijke.’ In een gesprek met de diaken van de Russisch Orthodoxe Kerk in Elsene, Michael Lomax, ga ik dieper in op het onderwerp: ‘Kijk, de Kerk wil niet ontkennen dat een man zich om één of andere reden kan aangetrokken voelen tot een andere man. Volgens mij is het zelfs niet verboden wanneer twee mannen samenwonen. Het zijn vooral de seksuele activiteiten die niet worden toegelaten.’ De hoge muren van het huis hangen vol met iconen, geschilderd door Lomax zijn vrouw, Catharina. Hij buigt zich over een schilderij van Jezus en wijst: ‘Weet je wat dit icoon is? Het is het voorbeeld van onze maatschappij, dit willen we bereiken, hier willen we naar streven.’ Lomax gaat naar het hoofd van de tafel, schenkt thee in oude porseleinen kopjes, zet zich recht en gaat verder met zijn betoog: ’De Russisch Orthodoxe Kerk streeft naar perfectie: we zijn de hoofdbewakers van de morele waarden en normen van het Christendom. Als we te maken krijgen met een homoseksuele volgeling maken we hem duidelijk dat een goede, intense band met Christus onmogelijk is. Weet je, homo’s zijn zoals marionetten’ fluistert hij. Lomax tilt zijn armen omhoog en danst met zijn handen: ‘Wanneer je hetero bent, gaan de touwtjes mooi recht en bewegen ze los van mekaar. Ben je homo: dan raken de touwtjes verstrikt.

Eeuwige verbondenheid

Officieel zijn Kerk en staat in Rusland gescheiden, officieus heeft de Kerk een grote invloed op de dagelijkse beslissingen die de bevolking en de staat moeten nemen. Volgens LGBT-organisaties speelde de Kerk een aanzienlijke rol in de nieuwe anti-homowetgeving van Sint-Petersburg. Lomax bevestigt deze stelling: ‘De Kerk staat zeer dicht bij onze presidenten en bij Poetin is dat niet anders. Dat is bijna een Ortodoxe traditie. Het is moeilijk om een goede balans te vinden. Rusland is ook goed in het uitspelen van nationalisme, in het uitspelen van wat goed is en fout is. Vele vinden dat het westen de schuld is van sodomie en homoseksualiteit.’

Viriele jongens

Er is in Rusland geen enkel wettelijk kader waarin holebi’s in het huwelijksbootje kunnen stappen. Een lesbisch koppel, Irina Fet en Irina Shipitko, deden in 2009 een poging. Maar omdat het huwelijk in de Russische wet beschreven staat als ‘een verbinding tussen man en vrouw’ weigerde de Russische overheid het huwelijk te voltrekken. ‘Je wil gewoon niet dat homoseksuelen zich koppelen. Dat wordt gezien als een grote schande. Je kan het algemene gevoel over homoseksualiteit bij Russen trouwens ook niet vergelijken met Europeanen. Kijk naar de media, naar de posters, de films, de reclame. Het zijn allemaal zeer mannelijke mannen.’ Als ik vraag of Lomax bedoelt dat het macho’s zijn, kijkt hij me streng aan: ‘Ik heb liever dat je het woord ‘viriel’ gebruikt, niet ‘macho’. Het patriarch gebruikt ook liever het woord ‘viriliteit’.’ De extreme houding van de Orthodoxe Kerk tegenover homohuwelijken gaat behoorlijk ver. Zo werd in 2003 een priester uit zijn ambt gezet die een homohuwelijk inzegende. De kapel waarin dat gebeurde moest tegen de vlakte: ‘Ik weet niet welke afdeling dit was, maar dit was echt zijn eigen ‘bloody fault’. Dat is pure provocatie en als we iets leren in de Russisch Orthodoxe Kerk is het niet te provoceren. Er zijn nu eenmaal regels en die regels moet je met respect behandelen. Wij zijn enorm bezorgd over onze maatschappij en voelen onszelf verantwoordelijk voor wat er mis gaat. We willen niet dat onze maatschappij in diskrediet wordt gebracht.’

Rusland loopt leeg

Hoewel Rusland het grootste land ter wereld is telt het slechts 138 miljoen inwoners, dat zijn er tien miljoen minder dan tien jaar geleden. Niet alleen vinden ongeveer 54% van alle abortussen wereldwijd plaats in Rusland, de levensverwachting ligt van een Rus tien jaar lager dan die van een Belg. Vooral mannen hebben te maken met een lage levensverwachting en worden gemiddeld maar 62 jaar oud. Volgens Lomax is de daling van het aantal inwoners een enorm grote zorg voor de Kerk en reden te meer om homoseksuele relaties niet toe te laten. ‘Hadden we de grote oorlogen niet gekend, waren we vandaag met zo’n 300 miljoen Russen.

‘Als 10% van de Russische bevolking homoseksueel zou zijn, hebben we binnen drie generaties te maken met een vermindering van 50% van de Russische bevolking.’ Catharina kijkt hem streng aan en zegt:’ Wat dan met lesbische vrouwen? Zij zijn toch perfect in staat om kinderen te krijgen?’ Lomax lacht en gaat verder:‘de Kerk is er tegen om kinderen groot te brengen in een homohuwelijk. Elk kind moet opgroeien met mannelijke en vrouwelijke iconen. Dat weet je toch?’. Seksuele voorlichting in Rusland is vaak nog een taboe. Terwijl de overheid moeite doet om in scholen enkele lessen te introduceren, houdt de Orthodoxe Kerk haar been stijf. Bij de gedachte een kind seksuele voorlichting te geven kunnen ze vaak niet bij: ‘Het idee dat er lessen over seksualiteit bestaan is al absurd, maar uw kind ook nog eens bijbrengen hoe homoseksualiteit in elkaar zit is gewoon ‘not done’. Er waren wel enkele pogingen om gewone seksuele voorlichting te geven, maar daar kwam veel protest tegen. Kinderen moeten zelf beslissen wanneer ze hier klaar voor zijn.’ zegt Lomax. Ook Catharina is niet te vinden voor seksuele educatie. Zelf stapte ze mee in de protesten die het thema in 1999 veroorzaakten: ‘Een 12-jarige jongen kreeg hier in België om de één of andere bizarre reden, seksuele voorlichting terwijl hij hier helemaal niet klaar voor was. De jongen kwam in shock thuis. Zijn vader was razend! In een Russische maatschappij wordt een 12-jarige nooit geacht zoiets te leren, daar worden die zaken gewoon onder vrienden besproken.’ Er verschijnen de grootste mythes en verhalen over Christus, zo las ik een tijdje geleden dat hij homoseksuele trekjes had? Lomax verroert geen vin en denkt na voor hij zijn discours voert: ‘Een celibatair leven betekent discipline, zowel fysiek als moreel. Waarschijnlijk was de schrijver iemand die niet met het celibaat om kan. Het is nu eenmaal een roeping, anders moet je maar in het huwelijk stappen. Wij houden niet van zogezegde relaties of samenwonen zonder te trouwen. Het ‘bedjumpen’ bij hetero’s stoort me enorm. Ik trek de lijn eigenlijk niet door een verschil tussen hetero’s of homo’s te maken. ‘De lijn ligt zo’ Lomax trekt een denkbeeldige lijn in de lucht: ‘Bovenaan heb je de goede Christelijke hetero’s, dan komt de lijn en dan heb je de slechte hetero’s die overal seks hebben. Daarna volgen de homo’s.’

Rough Ride

Er volgt een lange stilte die gevuld wordt door rammelende theekopjes en ‘ geslurp. Catharina verdwijnt even en komt vijf minuten later terug met een schaaltje vol verse wafels. Lomax tast toe en kijkt rond. Met veel zorg haalt hij een icoon van de muur, hij staart ernaar, draait zicht om en benadrukt dat de Kerk elke dag opofferingen maakt voor haar volgelingen. Hij beseft dat deze wet het allemaal niet makkelijker zal maken voor De Kerk. En sluit vervolgens af: “The Church is in for a rough ride”.

Kaderstuk

Het leven van een homo in Rusland

Twee jaar gelden besloot Erik Oganysian te vluchten uit Rusland. Hij liet alles achter en trok alleen naar België waar hij hoopte op een nieuw bestaan. Als homo kon de jongen in eigen land geen kant meer uit. Vandaag leeft hij nog steeds in angst, maar hij wil wel praten over zijn ervaringen, in de hoop andere holebi’s te bereiken. ‘Sinds ik thuis vertelde dat ik homo ben, heb ik al het contact met mijn ouders verloren. Ze konden het niet accepteren en probeerden me uit te huwelijken terwijl mijn beslissing al lang vast stond. Ik vertelde ze dat ik mijn leven niet wilde delen met een vrouw waarop mijn vader grofweg zei: ‘Het is beter te sterven, dan homo te zijn.’ Vanaf dat ogenblik voelde ik me niet meer veilig.’ De vader van Erik is een machtig persoon: ‘Als lid van het Russische parlement moest mijn vader maar één telefoontje doen om me ‘om te leggen’ Erik vindt het moeilijk om over zijn vader te praten. Enkele maanden geleden vroeg de jongeman een andere naam aan zodat hij zich weer wat veiliger kan voelen. ‘Mijn vader is een machtig man, een macho, het voorbeeld van de ‘echte’ Rus. Het was moeilijk met hem te leven. Hij wilde altijd grote orde. Mijn moeder was liever, maar een grote racist: ze houdt niet van zwarten, homo’s en van iedereen die ‘anders’ is. Nochtans kan ik het hen niet kwalijk nemen wat ze me aandeden. Hun ideeën komen voort uit de vroegere Sovjet-Unie, ze kunnen het niet veranderen, het zijn gedachten die ze meekregen uit hun generatie. In hun omgeving fluisteren mensen constant in dat homo’s nergens goed voor zijn. Ze zijn opgegroeid in een homofoob-milieu. Als ik gewoon hetero zou zijn, was er niets aan de hand. Waarschijnlijk was ik dan zelf homofoob.’ Erik ziet de toekomst voor holebi’s in Rusland niet erg rooskleurig in: ‘Het grote probleem is dat de overheid zeer nauw samen werkt met de Russisch Orthodoxe kerk die erg anti-homo is. Als je weet dat 90% van de bevolking gelooft in de Kerk, begrijp je ook dat politici onmogelijk homo’s kunnen verdedigen. Ze zouden hun achterban verliezen. Als het land wil evolueren moet de overheid bijdraaien, zolang kerk en staat parallel lopen ziet het er niet goed uit voor ons. ‘

Posted in: Artikels